Ακούγεται ειρωνικό, αλλά όπως ο ανθρώπινος ψυχισμός, έτσι και ο χώρος της ψυχικής υγείας, καμιά φορά, μοιάζει με ένα μεγάλο λαβύρινθο. Είναι σημαντικό, να καταλάβουμε τη διαφορά ανάμεσα στις παραπάνω ιδιότητες, ώστε να μπορούμε να επιλέξουμε αυτό που είναι καταλληλότερο για εμάς και το θεραπευτικό μας ταξίδι.

Ψυχολογία είναι η επιστήμη που μελετά το νου, τη συμπεριφορά, και τις λειτουργίες του εγκεφάλου που τα υποστηρίζουν. Η ψυχολογία είναι παντού και εμπλέκεται σε κάθε πλευρά της καθημερινότητάς μας. Από τους λόγους που επιλέγουμε τα συντροφικά μας πρόσωπα, μέχρι τους λόγους που ένα αναληπτικό μηχάνημα, πρώτα μας δίνει την κάρτα και μετά τα λεφτά. Οι ψυχολόγοι δεν είναι γιατροί και δε χορηγούν φαρμακευτική αγωγή. Είναι εκπαιδευμένοι στο σχεδιασμό πειραμάτων και στη δοκιμή υποθέσεων. Μπορούν να υποστηρίξουν άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχολογικές δυσκολίες οι οποίες δε χρειάζονται φαρμακευτική αγωγή. Επίσης, συνεργάζονται με ψυχιάτρους στην υποστηρίξη άτομων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες οι οποίες χρειάζονται φαρμακευτική αγωγή. Στόχος ενός ψυχολόγου είναι να εντοπίσει τις αδυναμίες και τις δυνάμεις του πελάτη και να σχεδιάσει μια θεραπεία μέσα από την οποία ο πελάτης θα αποκτήσει νέες γνώσεις και ικανότητες. Τελικός στόχος είναι να μπορεί ο πελάτης να έχει μεγαλύτερο έλεγχο στο πως σκέπτεται, στο πως νιώθει, και στο πως δρα, με προσαρμοστικότητα απέναντι στις μη αναμενόμενες εξελίξεις της ζωής.

Ψυχιατρική είναι μια ειδικότητα της ιατρικής την οποία επιλέγουν γιατροί για να εξειδικευθούν στις ψυχικές διαταραχές. Η ψυχιατρική δεν είναι παντού, αφορά τον εντοπισμό των συμπτωμάτων που δείχνουν ψυχική διαταραχή, και των συμπτωμάτων που δείχνουν σωματική ασθένεια ή υγεία. Οι ψυχίατροι μπορούν να χορηγήσουν φαρμακευτική αγωγή και να βοηθήσουν άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχικές παθήσεις όπως η ψύχωση, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, και άλλες. Συχνά, εκπαιδεύονται στην ψυχοθεραπεία, ώστε να βελτιώσουν τις ικανότητές τους στην αξιολόγηση και διαχείριση περιστατικών. Συνήθως οι συνεδρίες των ψυχιάτρων γίνονται σε αραιή συχνότητα. Τελικός στόχος ενός ψυχίατρου είναι να διαγνώσει αν υπάρχει ψυχική διαταραχή, να χορηγηθεί η κατάλληλη αγωγή, να σχεδιασθεί η κατάλληλη θεραπεία, να υποχωρήσουν τα συμπτώματα, και να επανέλθει η καθημερινή λειτουργικότητα του ασθενούς. Έρευνες δείχνουν, ότι για κάθε ψυχιατρική περίπτωση η καλύτερη αντιμετώπιση είναι αυτή που συνδυάζει φαρμακευτική αγωγή με ψυχοθεραπεία. Πολλές φορές, ψυχίατροι και ψυχολόγοι συνεργάζονται για να παρέχουν την καλύτερη δυνατή υποστήριξη.

Ψυχοθεραπευτής είναι ένας ψυχολόγος ή ένας ψυχίατρος που έχει εκπαιδευθεί σε μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση και έχει εξασκήσει την ιδιότητα του ψυχοθεραπευτή υπό την επίβλεψη ενός εμπειρότερου ψυχοθεραπευτή-επόπτη για τουλάχιστον 2 χρόνια. Στην Ελλάδα, ο ψυχολόγος και ο ψυχίατρος έχουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος. Ωστόσο, δεν υπάρχει σχετική νομοθεσία για την κάλυψη του ψυχοθεραπευτικού τίτλου με αποτέλεσμα να μην υπάρχει σχετική άδεια που να ελέγχει τη χρήση του. Αυτό σημαίνει ότι ο νόμος δεν απαιτεί εκπαίδευση και εποπτεία στην ψυχοθεραπεία, όχι μόνο για τους ψυχολόγους και τους ψυχιάτρους, αλλά και για οποιονδήποτε άλλον επαγγελματία που χρησιμοποιεί τον τίτλο του ψυχοθεραπευτή. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε την εκπαίδευση και την επιστημονική κατάρτιση κάθε επαγγελματία που πρόκειται να εμπιστευθούμε. Αν αυτά τα στοιχεία δεν είναι άμεσα διαθέσιμα, καλό θα είναι να επανεξετάσουμε τις επιλογές μας

Το να αναζητήσουμε υποστήριξη στην ψυχική μας υγεία είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα για μια γεμάτη και ενσυνείδητη ζωή. Ωστόσο, το να ξέρουμε ποιος είναι ο κατάλληλος ειδικός που θα σχεδιάσει την πιο αποδοτική για εμάς θεραπεία δεν είναι ξεκάθαρο. Τα καλά νέα είναι, ότι όλοι οι εκπαιδευμένοι στην ψυχοθεραπεία ψυχολόγοι και ψυχίατροι, διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες με τις οποίες θα μας βοηθήσουν να πάρουμε τεκμηριωμένες αποφάσεις για την κατεύθυνση της θεραπείας μας. Ψυχολόγοι και ψυχίατροι συχνά παραπέμπουν πελάτες ο ένας στον άλλον, όπου αυτό κριθεί απαραίτητο για την καλύτερη δυνατή αξιολόγηση και θεραπεία. Σε γενικές γραμμές, κάποια πράγματα που μπορούμε να λάβουμε υπόψη πριν πάρουμε την απόφασή μας είναι τα εξής:

Αν επιθυμούμε να αφιερώσουμε χρόνο και να μιλήσουμε με κάποιον ειδικό για κάτι που μας απασχολεί, η επίσκεψη σε ψυχολόγο μπορεί να είναι αυτό που χρειαζόμαστε.
Αν νιώθουμε την ανάγκη άμεσης ανακούφισης μέσω φαρμακευτικής αγωγής, τότε μια επίσκεψη σε ψυχίατρο θα μας καθοδηγήσει καλύτερα.
Αν το θέμα που μας απασχολεί αφορά τις σχέσεις μας με τους άλλους, για παράδειγμα προβλήματα στη δουλειά ή στο σπίτι, τότε είναι πιθανό ένας ψυχολόγος να μας καλύψει.
Αν βιώνουμε έντονα συμπτώματα ψυχικής υγείας τα οποία παρεμβάλλονται στην καθημερινή μας ζωή και δε μας αφήνουν να ηρεμήσουμε, μια επίσκεψη σε ψυχίατρο μπορεί να είναι καλύτερη επιλογή.
Σε κάθε περίπτωση, το μόνο που ενδιαφέρει τόσο έναν ψυχολόγο όσο και έναν ψυχίατρο είναι μας βοηθήσουν να έχουμε την καλύτερη δυνατή ψυχική υγεία. Αν δεν είμαστε σίγουροι από που να αρχίσουμε, ο καλύτερος ειδικός, που μπορεί να μας καθοδηγήσει, είναι ο προσωπικός μας γιατρός. Είναι ο γιατρός που ήδη γνωρίζουμε, εμπιστευόμαστε, και νιώθουμε άνετα να μιλήσουμε για οτιδήποτε μας απασχολεί. Από την εμπειρία που έχουμε μαζί του ξέρουμε ότι θα μας ακούσει με προσοχή, θα αξιολογήσει τα συμπτώματά μας, και θα μας βοηθήσει να πάρουμε μια επιστημονικά τεκμηριωμένη απόφαση για τα επόμενα βήματα που θα ακολουθήσουμε.

Αυτό το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί με πολύ αυστηρούς επιστημονικούς όρους. Για παράδειγμα, ο όρος ψυχοθεραπεία αφορά μια ποικιλία θεραπειών οι οποίες γίνονται μέσω του λόγου, με στόχο να βοηθήσουν έναν άνθρωπο να εντοπίσει και να αλλάξει συναισθήματα, σκέψεις, και συμπεριφορές, που εμποδίζουν ή δυσκολεύουν την καθημερινότητά του. Ωστόσο, η περιγραφή αυτή είναι πολύ λίγη για να δώσει μια ολοκληρωμένη απάντηση στο τι πραγματικά είναι ψυχοθεραπεία.

Θα μπορούσαμε να πούμε, ότι η ψυχοθεραπεία, όπως και η ζωή, είναι ένα ταξίδι. Κάθε ταξίδι, αφορά τη μετάβαση από το μέρος που βρισκόμαστε τώρα, σε ένα μέρος που επιθυμούμε να πάμε στο μέλλον. Καθένας, ταξιδεύει για διαφορετικούς λόγους, από άλλη αφετηρία, με διαφορετικούς τρόπους, και σε διαφορετικά μέρη. Επίσης, οι προτιμήσεις μας διαφέρουν. Άλλοι προτιμούν θερμές χώρες με παραλίες, άλλοι ψυχρές χώρες με χιονοδρομικά κέντρα. Κάποιοι θέλουν μακρινούς προορισμούς, άλλοι κοντινούς προορισμούς. Μερικοί ξέρουν που πάνε, ενώ άλλοι προτιμούν την περιπέτεια του αγνώστου απολαμβάνοντας τη διαδρομή.

Ορισμένοι ταξιδεύουν σε ομάδες, άλλοι σε ζευγάρια, άλλοι μόνοι τους. Αυτό που είναι κοινό σε κάθε ταξίδι, για κάθε ταξιδιώτη, είναι ότι μας βγάζει από την άνεση του σπιτιού μας, μαθαίνοντάς μας κάτι μέσα από τις νέες εμπειρίες που βιώνουμε σε αυτό. Οι εμπειρίες αυτές διευρύνουν τους ορίζοντές μας, χτίζουν την αυτοπεποίθησή μας, δυναμώνουν τις σχέσεις μας, και μας εμπλουτίζουν με νέες γνώσεις και ικανότητες με τις οποίες κοιτάμε το μέλλον με ενθουσιασμό. Στο τέλος κάθε ταξιδιού, συνειδητοποιούμε ότι πλέον βλέπουμε διαφορετικά τον εαυτό μας, τον κόσμο, και τους άλλους. Μερικές φορές, μπορεί να καταλήξουμε στο συμπέρασμα, ότι η διαδρομή ίσως ήταν σημαντικότερη και από τον ίδιο τον προορισμό.

Όπως υπάρχουν πολλά διαφορετικά μέσα για να φθάσουμε στον ταξιδιωτικό μας προορισμό, έτσι υπάρχουν πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις ψυχοθεραπείας. Μερικές από αυτές που πιθανότατα έχουμε ακούσει είναι η Ψυχανάλυση, η Συστημική Θεραπεία, η Συνθετική Θεραπεία, η Θεραπεία Gestalt και πολλές άλλες. Καθεμιά προσεγγίζει τον προορισμό ενός ταξιδιώτη με το δικό της τρόπο. Όπως κάθε μεταφορικό μέσο επηρεάζεται διαφορετικά από τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στο περιβάλλον, έτσι και κάθε ψυχοθεραπευτική προσέγγιση επηρεάζεται διαφορετικά από τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στη ζωή μας. Ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να είναι εκπαιδευμένος σε πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις. Κάθε ψυχοθεραπευτής είναι υποχρεωμένος να τηρεί το απόρρητο και να εξασφαλίζει την ασφάλεια των πληροφοριών που μοιράζεται ο πελάτης.

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) αποτελεί ένα σύνολο επιλεγμένων ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων και τεχνικών οι οποίες βασίζονται σε επιστημονικές αρχές. Μέσα από κλινικές μελέτες, έχουν δείξει έγκυρα αποτελέσματα σχετικά με την απόδοσή τους να μας μεταφέρουν με ασφάλεια σε ένα μεγάλο εύρος προορισμών, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στη ζωή μας.

Η λέξη ¨γνωσιακή¨ αφορά την έμφαση που δίνει στον τρόπο με τον οποίο σκεπτόμαστε, μαθαίνουμε, και νιώθουμε για τα πράγματα – από τα πράγματα. Η λέξη ¨συμπεριφορική¨ αφορά την έμφαση που δίνει στις αποφάσεις που παίρνουμε για τα πράγματα, με βάση τις σκέψεις και τα συναισθήματα που αυτά μας προκαλλούν. Βασική αρχή της ΓΣΘ είναι ότι οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι σωματικές αισθήσεις, και οι συμπεριφορές (δηλαδή οι αποφάσεις) ενός ανθρώπου είναι αλληλένδετα μεταξύ τους. Ο τρόπος με τον οποίο η ΓΣΘ προσεγγίζει έναν προορισμό είναι εξετάζοντας το πώς οι σκέψεις που κάνουμε για το ταξίδι επηρεάζουν τα συναισθήματα που νιώθουμε, και τις αποφάσεις που παίρνουμε για να το κάνουμε.

Η ΓΣΘ δίνει έμφαση στο εδώ-και-τώρα

Εστιάζει σε δυσκολίες που υπάρχουν στο εδώ και τώρα, και βασίζεται στην ικανότητα του θεραπευτή και του πελάτη να αναπτύξουν μια αμοιβαία και κοινά αποδεκτή κατανόηση σχετικά με το που επιθυμεί ο πελάτης να φθάσει. Αυτό δε σημαίνει ότι δε δίνει σημασία στα μέρη που έχουμε επισκεφθεί στο παρελθόν, αλλά ότι συγκεντρώνει την προσοχή της περισσότερο στην εύρεση λύσεων και στην ανάπτυξη νέων ικανοτήτων.

Η λογική είναι όχι μόνο να φθάσουμε στον προορισμό μας, αλλά να μάθουμε και το δρόμο.

Πελάτης και θεραπευτής συνεργάζονται μαζί στο σχεδιασμό εξατομικευμένων, συγκεκριμένων, μετρήσιμων, εφικτών, και χρονικά δεσμευμένων στόχων και στρατηγικών, η αποτελεσματικότητα των οποίων παρατηρείται και αξιολογείται συνεχώς κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιεί η ΓΣΘ μπορούν να αξιοποιηθούν σε οποιονδήποτε ταξιδιώτη ανεξάρτητα από τις ικανότητές του, τη φυλετική καταγωγή του, το φύλο ή το σεξουαλικό του προσανατολισμό. Ο τελικός στόχος μιας θεραπείας είναι ίδιος με τον τελικό στόχο κάθε ταξιδιού. Να φθάσουμε εκεί που επιθυμούμε. Να εξερευνήσουμε κάθε αξιοθέατο και να ανακαλύψουμε το άγνωστο με ελευθερία και ασφάλεια. Ιδανικά, να μπορούμε να ζούμε το παρόν ενσυνείδητα, με θετικές σχέσεις, κοιτάζοντας το μέλλον με αισιοδοξία.

Τι συμβαίνει σε μια ΓΣΘ θεραπεία;

Μια θεραπεία αποτελείται από μια σειρά εβδομαδιαίων συνεδριών, όπου η κάθε συνεδρία διαρκεί 50 λεπτά. Βασικά χαρακτηριστικά της ΓΣΘ προσέγγισης είναι η συνεργατικότητα, η διαφάνεια, και τα μετρήσιμα αποτελέσματα. Μέσα από τη συνεργατικότητα, θεραπευτής και πελάτης επεξεργάζονται μαζί τον ιδανικό προορισμό, σπάζοντας σε μικρότερα βήματα που χρειάζονται για να φθάσουμε εκεί. Με αυτόν τον τρόπο, εντοπίζονται ρεαλιστικοί και εφικτοί στόχοι οι οποίοι διαμορφώνονται σε συμφωνία με τον πελάτη. Ο τρόπος με τον οποίο πετυχαίνονται οι στόχοι είναι μέσα από το σχεδιασμό εξατομικευμένων ασκήσεων σύμφωνα με τις ανάγκες και τη συναίνεση του πελάτη. Η διαφάνεια του θεραπευτή σχετικά με το σχεδιασμό, τους στόχους, και τη δομή της θεραπείας είναι καίριας σημασίας για μια πετυχημένη θεραπευτική σχέση. Ένα μεγάλο μέρος της προσέγγισης έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα, όπου ο πελάτης αποκτά νέες γνώσεις και ικανότητες. Αυτά επιτρέπουν στη ΓΣΘ προσέγγιση να έχει μετρήσιμα αποτελέσματα σχετικά με την πρόοδο της θεραπείας πάνω στην εύρεση και εφαρμογή λύσεων.