Τι είναι οι φοβίες;
Οι φοβίες ανήκουν στις διαταραχές άγχους. Είναι ένας έντονος και επίμονος φόβος. Ο φόβος αυτός αφορά ένα συγκεκριμένο ερέθισμα. Μπορεί να είναι μια κατάσταση ή μια δραστηριότητα.
Το άγχος μπορεί να είναι πολύ δυνατό. Μερικές φορές εμφανίζεται και κρίση πανικού. Τότε ο φόβος κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Μετά υποχωρεί.
Σε πολλές φοβίες, οι κρίσεις είναι προβλέψιμες. Ξέρουμε πότε μπορεί να εμφανιστούν. Συνήθως εμφανίζονται όταν βρεθούμε κοντά στο ερέθισμα.
Γιατί η αποφυγή δυναμώνει τη φοβία;
Είναι λογικό να αποφεύγουμε αυτό που μας φοβίζει. Η αποφυγή μας ανακουφίζει άμεσα. Το άγχος πέφτει. Νιώθουμε καλύτερα.
Όμως υπάρχει κόστος. Η αποφυγή στέλνει ένα μήνυμα στο σώμα μας. Του λέει ότι υπήρχε κίνδυνος. Έτσι το σώμα “μαθαίνει” να φοβάται περισσότερο.
Με τον καιρό, ο μηχανισμός άγχους ενεργοποιείται πιο εύκολα. Ενεργοποιείται και πιο γρήγορα. Έτσι η φοβία συντηρείται.
Πως αντιμετωπίζονται;
Η αντιμετώπιση κάθε φοβίας περιλαμβάνει τα εξής βήματα:
1) Εντοπίζουμε από τι προκαλείται
Πρώτα χαρτογραφούμε το μοτίβο της φοβίας μας. Βλέπουμε:
- σε ποιες καταστάσεις ή ερεθίσματα εμφανίζεται ο φόβος
- ποιες σκέψεις κάνουμε εκείνη τη στιγμή
- τι συναισθήματα και σωματικές αντιδράσεις εμφανίζονται
- τι κάνουμε συνήθως μετά (π.χ. αποφυγή, φυγή, «ασφάλειες»)
2) Μαθαίνουμε νέους τρόπους αντιμετώπισης
Στη συνέχεια εκπαιδευόμαστε σε νέους τρόπους διαχείρισης. Οι τρόποι είναι πρακτικοί και προσαρμοσμένοι σε εμάς. Μαθαίνουμε πώς λειτουργεί το άγχος. Μαθαίνουμε και πώς να το μειώνουμε.
Στόχος μας είναι απλός: το σώμα μας να καταλάβει ότι δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Όταν το καταλάβει, δεν χρειάζεται να ενεργοποιεί τόσο έντονα τον μηχανισμό άγχους.
3) Κάνουμε σταδιακή έκθεση
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τις φοβίες είναι η σταδιακή έκθεση. Δηλαδή πλησιάζουμε το ερέθισμα βήμα-βήμα. Το κάνουμε με σχέδιο και με ασφάλεια.
Η αποφυγή φαίνεται ότι βοηθά. Μας ηρεμεί για λίγο. Όμως κρατάει τη φοβία ζωντανή. Κάθε φορά που αποφεύγουμε, το σώμα “μαθαίνει” ότι ο φόβος ήταν σωστός.
Στην έκθεση συμβαίνει το αντίθετο. Μένουμε αρκετά ώστε να πέσει η ένταση. Έτσι το σώμα μαθαίνει κάτι νέο: ότι μπορούμε να το αντέξουμε και ότι δεν κινδυνεύουμε.
Δεν είναι πάντα εύκολο. Είναι όμως εφικτό. Και με την εξάσκηση η αντοχή μας μεγαλώνει.